گردشگری ایران باید دوباره احیا شود
نشست خبری بررسی مشکلات صنعت گردشگری در شرایط اخیر با حضور حرمتالله رفیعی ، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری ایران برگزار شد. رفیعی در این نشست با اشاره به شرایط خاص کشور در سالهای اخیر تأکید کرد که گردشگری ایران در یکی از دشوارترین مقاطع خود قرار دارد، اما این وضعیت نباید بهانهای برای توقف و انفعال باشد. به گفته او، گردشگری صنعتی است که میتواند حتی در شرایط سخت نیز دوباره راه بیفتد و نقش مؤثری در بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور ایفا کند.
*عبور از بحرانهای پیدرپی و رسیدن به وضعیت برزخی*
رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوائی و جهانگردی ایران با مرور بحرانهای گذشته گفت: با آغاز شیوع کرونا، صنعت گردشگری عملاً تعطیل شد و فعالان این حوزه تصور میکردند که شرایط به بدترین نقطه خود رسیده است. پس از آن، بحران افزایش قیمت بنزین رخ داد و بار دیگر گفته شد که گردشگری هیچگاه چنین شرایطی را تجربه نکرده است. در ادامه، اتفاقات اجتماعی سال ۱۴۰۱ و سپس جنگ ۱۲ روزه، شوکهای تازهای به این صنعت وارد کرد.
رفیعی تأکید کرد که در هر یک از این مقاطع تصور میشد وضعیت نمیتواند از این بدتر شود، اما امروز شرایطی به وجود آمده که به اعتقاد او حتی از دوران جنگ ۱۲ روزه نیز دشوارتر است. او گفت گردشگری ایران اکنون در وضعیتی برزخی قرار دارد؛ وضعیتی که در آن مشخص نیست شرایط رو به بهبود است یا در مسیر افول عمیقتر حرکت میکند.
به گفته او، فشارهای اجتماعی، شرایط اقتصادی مردم و کاهش شدید قدرت خرید، همگی دست به دست هم دادهاند تا تقاضا برای سفر به حداقل برسد. از سوی دیگر، فضای اجتماعی بهگونهای شده که حتی تبلیغات تورهای گردشگری در فضای مجازی با واکنشهای تند مواجه میشود. رفیعی این وضعیت را نتیجه مجموعهای از اتفاقات تلخ دانست که در کشور رخ داده و منجر به شهادت و آسیب دیدن شمار زیادی از هموطنان شده است، اما تأکید کرد که در عین حال نباید اجازه داد گردشگری به طور کامل متوقف شود.
*خسارتهای سنگین و ضرورت حمایت از کسبوکارهای گردشگری*
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرت هوائی و جهانگردی ایران در ادامه به خسارتهای واردشده به دفاتر گردشگری اشاره کرد و گفت برآوردها نشان میدهد که تنها دفاتر گردشگری حدود یک همت خسارت مستقیم متحمل شدهاند. با احتساب خسارتهای ناشی از قطع اینترنت و تعطیلی سفرها، این رقم به حدود یک همت رسیده و در ادامه، مجموع آسیبها دستکم به دو همت افزایش یافته است.
به گفته رفیعی، حتی پس از برقراری دوباره اینترنت نیز بازار گردشگری تحرک خاصی نداشته و دفاتر گردشگری همچنان با رکود مواجهاند. او با انتقاد از شرایط موجود اظهار کرد: به جای آنکه شرایطی فراهم شود تا کسبوکارهای مردم دوباره راه بیفتد، تصمیمات اتخاذشده منجر به فقیرتر شدن روزافزون مردم شده است. به اعتقاد او، بنیه اقتصادی کشور در حال تحلیل رفتن است و این مسئله برای صنایعی مانند گردشگری که به توان مالی مردم وابستهاند، آسیبزا است.
رفیعی تأکید کرد که در چنین شرایطی باید تلاش کرد گردشگری دوباره احیا شود، زیرا این صنعت میتواند چرخ اقتصاد سایر صنوف را نیز به حرکت درآورد. او گفت اگر موانعی که در مقابل گردشگری قرار دارد برداشته شود و جلوی سوداگری در این حوزه گرفته شود، گردشگری ایران بار دیگر جان خواهد گرفت.
*دیپلماسی گردشگری و اولویت بازارهای منطقهای*
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرت هوائی و جهانگردی ایران با انتقاد از سیاستهای بازاریابی گردشگری کشور گفت که اولویت گردشگری ایران باید کشورهای منطقه و همسایه باشد، نه بازارهای دوردست. او با اشاره به تجربه کشورهای موفق افزود: فرانسه اعلام میکند ۹۰ میلیون گردشگر دارد که حدود ۸۰ درصد آنها از کشورهای اطراف هستند. ترکیه نیز از حدود ۶۰ میلیون گردشگر خود، بیش از ۸۰ درصد را از کشورهای همسایه مانند ایران، روسیه و آلمان جذب میکند.
به گفته رفیعی، در حالی که بیشترین حجم گردشگر ورودی و خروجی ایران با کشور عراق است، حتی یک نمایشگاه گردشگری مؤثر در این کشور برگزار نشده است. این در حالی است که هزینههای زیادی برای حضور در نمایشگاههایی مانند فیتور اسپانیا یا نمایشگاه لندن صرف میشود.
او تأکید کرد که تجربه برگزاری رودشور گردشگری در عراق نشان داد که تمرکز بر بازارهای منطقهای میتواند نتایج ملموسی به همراه داشته باشد و پس از آن، تعداد گردشگران ورودی از عراق به ایران افزایش یافت.
رفیعی همچنین به تجربه مذاکرات با مسئولان گردشگری عراق و عمان اشاره کرد و گفت تعامل مستقیم و گفتوگوهای حرفهای میتواند بسیاری از موانع را برطرف کند. به گفته او، دیپلماسی گردشگری باید فعال و مبتنی بر واقعیتهای منطقه باشد، نه گرفتار نگاههای سیاسی و محدودکننده.
*رانت، فساد و موانع ساختاری در مسیر احیای گردشگری*
بخش مهمی از سخنان رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی به انتقاد از رانت و فساد در حوزه گردشگری اختصاص داشت. رفیعی گفت گردشگری سلامت و گردشگری علمی بهشدت گرفتار رانت شدهاند و محدود شدن مجوزها به تعداد مشخصی شرکت، زمینه شکلگیری دلالی را فراهم کرده است. به گفته او، اگر قرار باشد هر نوع گردشگری به نهاد یا وزارتخانهای خاص واگذار شود، عملاً نقش دفاتر گردشگری بیمعنا خواهد شد.
او با اشاره به مثالهایی از فعالیت شرکتهای خاص در دوران قطع اینترنت گفت در شرایطی که بسیاری از دفاتر گردشگری امکان فروش خدمات نداشتند، برخی شرکتها همچنان فعال بودند که این موضوع نشاندهنده وجود رانت و تبعیض است. رفیعی افزود که چنین شرایطی موجب بیاعتمادی فعالان صنف و تضعیف بدنه سالم گردشگری شده است.
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرت هوائی و جهانگردی ایران همچنین به مشکلات مالیاتی دفاتر گردشگری اشاره کرد و گفت دفاتر صاحب محصول نیستند و تنها خدمات دیگران را میفروشند و کارمزد دریافت میکنند، اما مالیات از کل مبلغ فروش آنها اخذ میشود. به گفته او، این شیوه خلاف اصول قانونی و منطقی است و فشار مضاعفی بر دفاتر گردشگری وارد میکند، بهویژه در شرایطی که قیمت بلیت هواپیما به شدت افزایش یافته است.
*گردشگری، صنعتی زودبازده با ظرفیت بازگشت*
رفیعی در پایان تأکید کرد که گردشگری صنعتی زودبازده است و برخلاف صنایع سنگین، نیازمند سرمایهگذاریهای کلان نیست. او گفت گردشگری از همان ابتدای فعالیت میتواند پول و ارز وارد کشور کند و در صورت رفع موانع، میتواند نقش مهمی در بهبود شرایط اقتصادی ایفا کند.
به گفته رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوائی و جهانگردی ایران ، حتی در شرایط فعلی نیز مردم دنیا به سفر به ایران علاقهمند هستند و ایران به یک مقصد ماجراجویانه تبدیل شده است، اما هشدارهای سفر صادرشده از سوی دولتها مانع ورود گردشگران شده است. او تأکید کرد که اگر این سیگنالها برداشته شود و موانع داخلی، رانت و فساد از مسیر گردشگری کنار برود، این صنعت میتواند دوباره آغاز به کار کند و به جایگاه واقعی خود بازگردد.
